Şu An Hangi Mod’dasın -2

Şu An Hangi Mod’dasın isimli makalede, her bireyin farklı farklı içsel yanları olduğundan bahsetmiştik. Bu içsel yanlarımız “Mod” kavramı ile açıklanmaktadır. Modlar dört ana başlık altında incelenir. Önceki makalede Çocuk Modları ve Uyumsuz Ebeveyn Modlarını incelemiştik. Bu makalede Başa Çıkma Modları ve Sağlıklı Yetişkin Modu nedir?, neler hissettirir?, nasıl davranır?, bunlara değineceğim.

BAŞA ÇIKMA MODLARI

Bu modlar kendilerini nadiren ve hafif şiddette gösterdiğinde yararlı olabilirler. Ancak bazı insanlar bu modlara takılıp tekrar tekrar şiddetli duygusal sorunların içine düşmektedirler.

Duygusal açıdan acı verici olan deneyimlerin üstesinden gelmek için sıklıkla ya da nadiren kullanılan çeşitli seçenekler vardır. Bunlara Başa Çıkma denir. Kişiden kişiye değişkenlik gösterirler ve genellikle çocukluk deneyimleriyle ilişkilidir. Üç farklı başa çıkma biçimi ve bunlara bağlı olarak başa çıkma modları vardır.

Teslim Olma: İtaat etmekten başka alternatifi yokmuş gibi davranmak

• Söz dinleyen/ Teslimci:

Çatışma veya dışlanma korkusu ile diğerlerine karşı edilgen, fazlasıyla itaatkar, uysal, onay arayan veya kendi değerini düşürücü davranır. Suistimali ve/veya kötü muameleyi tolere eder. Sağlıklı ihtiyaçlarını veya isteklerini diğerlerine belli etmez. Onu küçük düşüren, eleştirel veya kötüye kullanan kişilerle beraberliklerini sürdürebilirler.

• Fedakar Mod:

Bu mod, arka planda sürekli çalışan bir mod olabilir. Diğer insanların duygularına göre davranmak, sürekli ihtiyaç karşılama hali, talep etmeme, beklentiye girmeme, insanları rahat ettirme odağı, maddi manevi bakım veren olma durumları bu modun aktif olduğunun göstergesidir.

Kaçınma: Duygularla ve problemlerle yüzleşmek zorunda kalınacak durumlardan kaçınmak

• Kopuk Korungan Mod:

Bu modda kişi duygu ve sorunlarını reddeder. Duygusal olarak kayıtsız, kopuk, mesafeli ve hissizleşmiştir. Dışarıdan sağlıklı ve sakin görünür. Yalnız kalmaktan hoşnut ve kendine yeten bir görüntü çizebilir. Aksine, sıkılmış, boş, uyuşuk, soyutlanmış, tek düze, boşlukta geziniyor gibi hisseder.  “Hiç bir şeyi önemsemiyorum, benim için ne olsa fark etmez.” “Üzücü düşünceler ve duygulardan kurtulmak için dikkatimi başka şeylere veririm.” Bu modda olan kişilerin sıklıkla kullandığı başa çıkma davranışlarıdır.

• Kopuk Kendini Yatıştıran Mod:

Bu modda kişi yine rahatsız edici duygulardan ve bu duyguları açığa çıkaracak durumlardan kaçınır. Aynı zamanda sakinleşmeye ve kendini avutmaya da çalışır. Bunun için alkol, madde, saatlerce dizi izlemek gibi yatıştırıcılara başvurur. “Kendimi uyuştururum/ kendime zarar veririm ve acı veren üzücü duyguları hissetmem” “Duygularımdan kaçınmak için beni uyaran veya sakinleştiren şeyler yapmayı severim (örn. çalışmak, kumar oynamak, yemek, alışveriş, cinsel etkinlikler, TV seyretmek).” gibi düşünce ve davranışlar Kopuk Kendini Yatıştıran Mod’da olan kişilere birer örnektir.

Aşırı Telafi: Karşılaştığımız taleplerin tam aksine davranma ve diğer insanları kontrol etme, onlara hükmetme, kendini onların üstünde görmek

Uygun olmayan bir şekilde kendini beğenmiş, saldırgan, baskın, rekabetçi, kibirli, mağrur, lütfeden, küçümseyen, aşırı kontrollü, kontrolcü, isyankar, yönlendirici, sömürücü, dikkat çekmek isteyen veya statü düşkünü bir şekilde davranır ve hisseder. Bu hisler ve davranışlar, karşılanmamış veya tatmin edilmemiş temel ihtiyaçları telafi etmek için geliştirilmiş olmalıdır.

SAĞLIKLI YETİŞKİN MODU

Sağlıklı erişkin modu diğer modları öncelikle anlar, regüle eder, sınır koyar, sakinleştirir. Orkestra şefi gibi işlev görür.

Durumlar, davranışlar ve duygular uygun şekilde yaşanır ve tahmin edilir. Örneğin, bir red yanıtı karşısında öfke patlamaları yaşamak yerine, red yanıtının yarattığı duyguları fark edip tolere edebilir. Anlaşmazlıklarla baş edebilir. Bu modda çoğunlukla hangi hislerin hangi durumlardan kaynaklandığını ve o an nasıl duyumsadığınızı gayet iyi bilir ve hissedersiniz.

Kendinizi Yetişkin hissedersiniz. İstek ve ihtiyaçlarının farkında olursunuz, ilgilerinize, görevlerinize ve zevklerinize uyum sağlarsınız. Kendi ve diğerlerinin isteklerini algılayabilir ve aralarında bir denge kurabilirsiniz.  Küçük sorunlarda olumsuz duygulara yenilmezsiniz. Sorunlarla baş etmek için yapıcı çözümler ararsınız.

Hiç Kimsenin Mükemmel Olmadığını aklınızdan çıkarmazsınız…

Uzm. Psikolog Sara Yılmaz