Çocukluk Travmaları Yetişkinlikte Hayatımızı Nasıl Şekillendiriyor?

Çoğu insan travmayı düşündüğünde aklına savaş, doğal afet ya da ağır kazalar gelir. Oysa travma her zaman büyük ve dramatik olaylardan ibaret değildir. Bazen yıllarca görülmeyen, duyulmayan, eleştirilen ya da duygusal ihtiyaçları karşılanmayan bir çocukluk yaşantısı da yetişkinlikte derin izler bırakabilir.

Bugün yaşadığınız kaygının, ilişkilerinizde tekrar eden sorunların, sürekli kendinizi yetersiz hissetmenizin ya da insanlara güvenmekte zorlanmanızın kökeni, farkında olmadan çocukluk yıllarınıza uzanıyor olabilir.,

Çocukluk Travması Nedir?

Çocukluk travması; çocuğun kendisini güvende, değerli ve seviliyor hissetmesini engelleyen, baş etme kapasitesini aşan deneyimlerin tümünü kapsar.
Bunlar yalnızca fiziksel veya psikolojik istismarlar değildir. Aynı zamanda;

Sürekli eleştirilmek,
Duygusal olarak ihmal edilmek,
Aile içinde yoğun çatışmalara tanık olmak,
Sevginin koşullu verilmesi,
Sürekli reddedilmek,
Ebeveyn kaybı,
Alkol veya madde bağımlılığı olan bir ebeveynle büyümek,
Çocuğa yaşından büyük sorumluluklar yüklemek

gibi deneyimler de çocuk için travmatik olabilir.

Çocuk beyni bu olayları yalnızca “anı” olarak kaydetmez; aynı zamanda dünyaya, insanlara ve kendisine dair temel inançlarını da bu yaşantılar üzerinden oluşturur.

Çocukluk Deneyimleri Beynimizi Nasıl Etkiler?

Çocukluk çağı beyin gelişiminin en hızlı devam ettiği dönemdir. Bu dönemde sürekli stres altında büyüyen çocukların sinir sistemi, tehlikeye karşı daha hassas hale gelebilir. Beyin adeta “Her an kötü bir şey olabilir.” mesajını öğrenir.

Bu nedenle yetişkinlikte kişi aslında güvenli bir ortamda olsa bile;

Sürekli tetikte hissedebilir,
Kolay irkilebilir,
Aşırı kaygı yaşayabilir,
Dinlenmekte zorlanabilir,
En küçük belirsizliği bile tehdit olarak algılayabilir.

Araştırmalar, çocukluk çağı travmalarının yalnızca ruh sağlığını değil; bağışıklık sistemi, kalp-damar sağlığı ve stres hormonlarının işleyişini de etkileyebildiğini göstermektedir.

Çocukluk Travmaları Yetişkinlikte Nasıl Ortaya Çıkar?

Travmanın etkileri çoğu zaman yıllar sonra farklı şekillerde kendini gösterir.

Sürekli Kaygılı Hissetmek
Sanki kötü bir şey olacakmış gibi yaşamak…
Telefon geç açıldığında en kötü senaryoyu düşünmek…
Kendini rahatlatamamak…
Bu durum çoğu zaman geçmişte yaşanan güvensizlik deneyimlerinin bir yansıması olabilir.
İlişkilerde Aynı Sorunları Yaşamak
Bazı insanlar sürekli terk edilmekten korkar. Bazıları ise kimseye güvenemez.
Kimileri ise ilişkilerde sürekli karşı tarafı memnun etmeye çalışır. Aslında bunlar çoğu zaman çocuklukta geliştirilen hayatta kalma stratejileridir.
Kendini Sürekli Yetersiz Hissetmek
“Ne yaparsam yapayım yeterli değilim.”
“Başarılı olsam bile eksik hissediyorum.”
Bu düşünceler çoğu zaman çocuklukta alınan eleştirilerin ve koşullu sevginin yetişkinlikteki yansımalarıdır.
Duyguları Düzenlemekte Zorlanmak
Travma yaşamış kişiler bazen çok yoğun öfke yaşayabilir, bazen de hiçbir şey hissedemiyormuş gibi tepkisiz kalabilir. Bu durum karakter zayıflığı değil; sinir sisteminin yıllarca geliştirdiği bir korunma biçimidir.
Sürekli Güçlü Olmaya Çalışmak
Bazı insanlar ise tam tersine hiç kimseden yardım istemez.”Kimseye ihtiyacım yok.””Her şeyi tek başıma halletmeliyim.”Bu düşünce çoğu zaman erken yaşta yetişkin olmak zorunda kalan çocukların geliştirdiği bir savunmadır. Günümüzde hiper-bağımsız diye adlandırılan durumdur.

Travma Sadece Psikolojiyi Değil Bedeni de Etkiler

Beden ve zihin birbirinden ayrı değildir.

Uzun süre çözümlenmeyen travmalar;
Kronik ağrılar,
Sindirim sistemi sorunları,
Uyku problemleri,
Baş ağrıları,
Bağışıklık sisteminin zayıflaması,
Sürekli yorgun hissetme

gibi fiziksel belirtilerle de kendini gösterebilir.

Bu nedenle travmatik anılara sahip olan kişiler defalarca fiziksel şikâyetlerle farklı tıbbi branşlara başvurmasına rağmen belirgin bir neden bulanamayabilirler.

“Benim Çocukluğum O Kadar Kötü Değildi…”

Travma yaşayan birçok kişi şu cümleyi kurar:

“Başkalarının yaşadıkları daha kötüydü.”

Ancak travmanın şiddetini yalnızca olay belirlemez. Bir çocuğun yaşadığı olayı nasıl deneyimlediği, o sırada yanında destekleyici bir yetişkinin olup olmadığı ve kendisini ne kadar güvende hissettiği çok daha belirleyicidir. Bu nedenle kendi yaşadıklarınızı küçümsemek yerine onları anlamaya çalışmak iyileşmenin ilk adımıdır.

İyileşmek Mümkün

Çocukluk travmaları yaşam boyu taşınması gereken bir yük değildir. Zihnimiz her anıyı yeniden öğrenme ve anlamlandırma konusunda oldukça esnektir.

Travma odaklı psikoterapi yaklaşımları sayesinde kişi geçmiş yaşantılarını güvenli bir şekilde işleyebilir, bugününü etkileyen olumsuz inançlarını dönüştürebilir ve ilişkilerinde daha sağlıklı bağlar kurabilir. Özellikle EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) terapisi, travmatik anıların beyinde işlenmesine yardımcı olan, bilimsel araştırmalarla etkinliği desteklenen yöntemlerden biridir. Bu terapideki amaç anıları silmek değil; geçmişte yaşanan olayların bugünde bıraktıkları olumsuz etkilerini azaltmaktır.

Belki bugün yaşadığınız zorlukların nedeni “zayıf olmak” değildir. Belki de çocukken hayatta kalabilmek için geliştirdiğiniz yöntemler, bugün artık size hizmet etmiyordur. Geçmişinizi değiştiremezsiniz; ancak geçmişin bugünkü yaşamınızı yönetme biçimini değiştirebilirsiniz.

İyileşme, yaşadıklarınızı inkâr etmekle değil; onları anlayıp güvenli bir şekilde işlemekle başlar. Yardım istemek güçsüzlük değil, kendinize verebileceğiniz en değerli hediyelerden biridir.

Uzm. Psk. Süeda Rada